De valkuil van een andere Kathedraal

[Nico van der Perk]

Dag beste Boele. Vandaag heb ik je boek uitgelezen. Ik kan niet anders zeggen: Mooi en meeslepend geschreven. Authentiek. Bewogen. Mijn complimenten voor dit bijzondere tijdsdocument! Herkenbaar ook, althans het deel waarin je schrijft over het onbekende “land” dat we in zijn gegaan. Het land van postmodernisme, van niet-weten, van zoeken, van “aan geloofswaarheden voorbij”. Maar niet herkenbaar, wat mij betreft, waar het gaat om het land waar je uit vandaan komt, de wereld van evangelischen en orthodoxen. Ik heb daar nooit toe behoord. Ik ben weliswaar middenorthodox hervormd opgevoed, maar langzaam, als ware het een “fluwelen revolutie”, doorgegroeid naar de (uiterst) linkerkant van de kerk. De “Kathedraal van het Zeker Weten” van de christelijke dogma's heb ik nooit bewoond. Als kind op de basisschool in de jaren zestig wist ik al dat het scheppingsverhaal geen natuurwetenschappelijke feiten beschrijft. Dat kán gewoon niet. En in die rare opvatting van “god die zijn eniggeboren zoon naar de aarde heeft gestuurd om ons van onze zonden te verlossen, als we maar in hem geloven”, daar heb ik echt nooit in kunnen geloven. Toen ik als student catechese kreeg van de gereformeerde “ketter” Herman Wiersinga, die in zijn boeken deze leerstelling theologisch onderuit haalde, werd in daarin bevestigd.
Mijn geloofsgeschiedenis is een hele andere. In de jaren tachtig betrad ik een andere “Kathedraal van het Zeker Weten”, niet die van de orthodoxie (de rechte leer), maar die van de “orthopraxis” (het rechte, nl. linkse handelen). Ik kwam terecht in de wereld van de bevrijdingstheologie, van basisbeweging, studentenekklesia, van activistisch links, van christen-marxisme, van “hemel op aarde” als politiek program. De “hemel” dat is: gerechtigheid op aarde; mensen die lijden aan onrecht moeten worden recht gedaan, hier in dit leven, hier op aarde! Dat is een belofte, maar ook een opdracht: Wij mensen moeten dat realiseren, in navolging van Jezus (ja, dat was vooral ook een “heilig moeten”). Een volstrekt andere gedaante van de kerk dan die jij beschrijft, maar vermoedelijk niet minder orthodox. Alleen heb ik er niet onder geleden, zoals jij onder jouw orthodoxie. Ik heb er met plezier en enthousiaste bezieling aan meegedaan; ik doe er ook geen afstand van, want het was een mooie tijd. Maar ook daar ben ik weer langzaam uitgegleden, opnieuw een “fluwelen revolutie”, die samenviel met de opkomst van het postmodernisme, het einde van de grote (ook politieke) verhalen. Ik heb van dat proces verslag gedaan in een boekje dat ik in 1996 schreef: “Het lijden even opgeschort, postmodern diaconaat” . En nu heb ik diezelfde onzekere wereld als jij betreden, en zo komen we elkaar tegen: post-evangelisch en post-links.
Een paar kanttekeningen nog bij je boek. Mooi hoe je zegt dat het niet gaat om de “waarheid”, om de inhoud van wat je gelooft, maar om “waarachtigheid”, die zich vooral toont in je handelen, in je inzet tegen onrecht. Ik onderschrijf dat van harte! Maar, zeg ik erbij, pas op voor die valkuil van de orthopraxis, van het precies menen te weten hoe je moet handelen. Want ook dat kan uitlopen tot nieuwe stelligheden en tot harde veroordeling van anderen. Tot een nieuwe “Kathedraal”. Ik zeg dat vanuit mijn eigen hierboven geschetste geschiedenis. In een blogbijdrage hier op Zoekend Geloven stelde Ellen Goslinga terecht dat we geen supermensen zijn die alles kunnen. Ik gaf haar daarin gelijk. “Doen als Jezus” is meestal ook maar een poging, een weg die je gaat, zonder zeker te weten of je wel goed zit en waar je precies uitkomt. Ook (en misschien zelfs juist) in ons handelen zijn we “van de kaart”. Ik aarzel dus als je n.a.v. het “Onze Vader” schrijft: “Wie bidt om het doen van deze wil, weet wat hem te doen staat”. Nee, ik weet dat vaak niet, in ieder geval veel minder dan vroeger. Ook dat hoort bij deze onzekere tijd.
Dan jouw repliek op Klaas Hendrikse, waar het gaat om de plek van Jezus en de bijbel in de kerk. Zelf vind ik dat niet de bijbel en niet Jezus, maar de levensverhalen van mensen centraal staan in de kerk. En die eigen verhalen en levenservaringen van onszelf, die leg je dan naast de bijbelverhalen en in het bijzonder naast het verhaal van Jezus. En wat mij betreft mag je daar ook nog andere verhalen, boeken, kranten, meningen, tradities, websites, kunstuitingen naast leggen. En kijk dan maar eens of het herkenning geeft. Of juist spanning, of zelfs weerzin. En ga daarover in gesprek, zing daarover, mediteer daarover. Wees stil. En laat je raken en inspireren. En dan “gebeurt” god (om met Klaas te spreken). Dat is voor mij “kerk”; een positie dus tussen jou en Klaas in.
Tja, en dan Andries Knevel. Mooi hoe je je met hem hebt verzoend (en in hem met je orthodoxe voormalige geloofsgenoten). Ik heb ook naar de EO-film gekeken vlak voordat ik naar je boekpresentatie toe ging. Ontroerend! Maar als ik dan zijn nawoord in je boek lees, dan denk ik dat hij er niets van begrepen heeft. Hoe hij je dan toch weer “dwingt” om duidelijk te zijn over de “feitelijkheid van Kruis en Opstanding”. Nee Andries, daar staat of valt het christelijk geloof helemaal niet (meer) mee. Het gaat niet meer om feiten, om waarheden. Ga het boek van Boele nog maar eens een keertje goed lezen!
Mijn indruk is dat Andries de verschillen tussen jou en hem te gemakkelijk wegpoetst om je weer bij zijn orthodoxie in te lijven. Pas op, trap er niet in, Boele!

Het is een lang stuk geworden, haast een eigen “Van de kaart”. Ik sluit af met de prachtige “dagsluiting” van Gerard Reve, omdat ik die zo mooi vind:

Eigenlijk geloof ik niets
en twijfel ik aan alles, zelfs aan U
Maar soms wanneer ik denk dat Gij waarachtig leeft
dan denk ik dat Gij liefde zijt en eenzaam
en dat in zelfde wanhoop Gij mij roept
zoals ik U

[Annemieke]

Helder stuk, Nico!

Annemieke

[Ellen Goslinga]

Hoi Nico,

prachtig gedicht!
En een bijdrage waar zoveel instaat dat een kort door de bocht reactie niet zou passen.
Toch een vraag gewoon uit nieuwsgierigheid: Jezus neemt voor jou toch wel ergens een plek in in je "geloofsleven"maar niet die van degene die de weg zou zijn naar de Vader...( misschien heb ik je helemaal niet begrepen hoor....) Kun je mij beschrijven hoe je Hem ziet of toepast of "gebruikt".....Waarom heb je niet een connectie met boedha of iemand anders...
Hoop niet dat de vraag kritisch overkomt want hij ij gesteld vanuit een oprecht geïnteresseerd hart.
Ellen.

[Nico van der Perk]

Ellen Goslinga zei:

Hoi Nico,

prachtig gedicht!
En een bijdrage waar zoveel instaat dat een kort door de bocht reactie niet zou passen.
Toch een vraag gewoon uit nieuwsgierigheid: Jezus neemt voor jou toch wel ergens een plek in in je "geloofsleven"maar niet die van degene die de weg zou zijn naar de Vader...( misschien heb ik je helemaal niet begrepen hoor....) Kun je mij beschrijven hoe je Hem ziet of toepast of "gebruikt".....Waarom heb je niet een connectie met boedha of iemand anders...
Hoop niet dat de vraag kritisch overkomt want hij ij gesteld vanuit een oprecht geïnteresseerd hart.
Ellen.

[Nico van der Perk]

Tja, lastige vraag. Wat voor rol speelt Jezus in mijn geloof? Ik heb in ieder geval geen persoonlijke band met hem, zoals veel evangelisch gelovigen dat voelen. Maar wat dan wel? Jezus heeft door zijn wijze van leven, liefhebben en spreken veel mensen geïnspireerd (inclusief mijzelf), en wel op zo'n bijzondere manier dat we daar god in hebben herkend. Voor mij is dat niet exclusief, want god “gebeurt” ook in andere mensen en situaties, maar Jezus is wel een heel bijzonder “brandpunt” van god in onze geschiedenis. En daarmee kom ik op een ander aspect, nl. zijn rol in de geschiedenis. Door Jezus is de religie en de ethiek van de joden bekend geworden aan de “heidenen”, aan ons dus. Door Jezus hebben wij de god van Israël leren kennen. Onze cultuur en waardenstelsel worden niet voor niets “joods-christelijk” genoemd (al wordt dat door sommigen misbruikt om anderen uit te sluiten, wat volgens mij geheel niet in de lijn van Jezus is). Onze nadruk op mensenrechten en democratie, het sociale karakter van onze seculiere Europese samenleving (ook al staat die voortdurend onder druk en moet het steeds opnieuw bevochten worden), dat alles is te herleiden tot de “filosofie van Christus”. Zie het gelijknamige boek van de Franse filosoof Fréderic Lénoir, waarin hij dat heel aannemelijk en inzichtelijk maakt.
En waarom dan geen Boeddha? Omdat ik Europeaan ben. Als ik in Tibet geboren was, zou ik boeddhist geweest zijn en in Marokko een moslim. Daar is niks mis mee. Maar ik hou me aan mijn eigen traditie, omdat daar voor mij nog steeds genoeg in zit aan inspiratie.
Inspiratiebron, historische rol, in hem god herkennen. Dat zijn voor mij dus de redenen om Jezus niet los te laten. Daarmee blijf ik dus toch christen en word ik niet “algemeen-spiritueel”, al geloof ik dus niet in alle geloofsdogma's en leerstelligheden die mensen allemaal hebben bedacht over Jezus, zoals de “verlossing van onze zonden door zijn bloed”. Ik heb daar niks mee, hoewel ik het verlangen dat daarachter zit wel herken, namelijk dat ieder mens met al zijn of haar fouten en onvolkomenheden er toch mag zijn. Dat dus wel, maar dat Jezus' kruisdood daarvoor noodzakelijk was in het goddelijk plan met de mensheid... nee, dat maak ik dus niet mee.
Dat was het voor nu.
Groet, Nico

[jan swagerman]

Dag Nico. Bijzonder om je op het web te ontmoeten. Ons verhaal is zeker nog niet afgelopen.

Hoewel ik niet alle teksten helemaal nog heb gelezen begrijp ik toch iets meer van jouw/onze pelgrimstocht. Wonderlijk ons hernieuwde contact na al die jaren.
Het 'Geloof der Vaderen' en de droom van het 'Alles Wordt Nieuw' houden ons dus beiden bezig. Maar tijden veranderen, zelfs sociologisch gezien. Mijn Amsterdamse Hervormde kerk/school/ zondagsschool uit de jaren 50 en 60 is niet meer. Die sfeer is nu echter wel herkenbaar hier in Zwolle waar ik nu woon en de 'zware' kerken ook niet (alleen) meer vol zitten met geheven vingertjes en schuldbesef. In Amsterdam kan ik echter niet goed vertellen hoe hier nu hele gezinnen naar de kerk gaan en er voor miljoenen euro's kerken worden bijgebouwd. Een beetje retro gevoel hier dus.

Je kent iets van mijn reis in deze en mijn vele stations (new age, soefisme, antroposofie, you name it..). Ik ontdekte inmiddels dat De kathedraal van Zekerweten in onszelf woon(de). Als provo's en hippies wisten we zeker hoe het allemaal beter moest in de wereld. Als je ouder bent ga je nuances zien, twijfelen, zoeken. Dan weet je 'het' schijnbaar minder goed, dat is een paradox die volwassenheid heet. Je hebt dan dan een soort basiszekerheid in jezelf hebt gevonden. De regeltjes waren nodig om structuur te geven, maar ook om weer los te laten tot ze in jezelf tot ' opstanding' te komen en hun werk automatisch gaan doen. Net als leren fietsen of rijles of Engelse taal. Daarmee zijn de regels nog geen onzin geworden, ze zijn echter deel van jezelf geworden. Dat geldt wat mij betreft overigens ook in gezinssituaties.

Ik ben van mening dat alleen vanuit eigen identiteit kun je anderen écht kunt accepteren. Als jij weet wat (niet) bidden voor jezelf betekent dan is je buurman die 5x per dag zijn kleedje uitlegt om te bidden geen bedreiging meer. Anders spiegelt hij jouw tekortkomingen en omdat dat te pijnlijk is kun je hem dan maar beter negeren of wegsturen; lijkt een oplossing.

Maar als G'd groter is dan het nest waaruit we kwamen. Als we dat verlaten bestaat het gevaar dat we letterlijk aan de goden zijn overgeleverd. Er zijn daar machten die iets van ons willen (als consument bij voorbeeld) en zijn die groter zijn dan we kunnen beseffen. Dus of we 'de juiste weg' hebben gevolgd weten we pas achteraf, 'Nadien zullen we het begrijpen' zei mijn (wijze?) moeder. Misschien is het een kwestie van genade, voorbestemdheid of toeval hoe we uiteindelijk toch hebben leren vliegen en tot de overlevenden horen. Voor de vleugels die je hebben gedragen mag je dankbaar zijn. Psalmzingen

Ik ben bang voor (collectieve) fantasie. Hoeveel van boven komt uiteindelijk niet van beneden? Maar laten we open staan, hopen (misschien tegen beter weten in) dat er toch 'iets' is aan 'de andere kant' komt of iets dat we (nog) niet weten. Dat luisteren geeft ons bestaan zin en richting. Willen we nog lang en gelukkig leven, dan hebben we als kompas 'alleen maar' wat ons daarover door vorige generaties is verteld, al zijn niet alle verhalen even betrouwbaar.

G'd, maar ook gewoon 'het onbekende' of de een of andere crisis of ontmoeting kan je leven 'zo maar' kan veranderen. Durven we te leven met geloof dat er 'iets' is voorbij onze horizon? Ik geloof dat we maar 5% van onze hersens gebruiken en computers kunnen alleen maar tot twee tellen al doen ze dat heel snel. Mensen kunnen alleen maar elkaars wegwijzers zijn op hun levens weg. De ervaring van de een is de voeding voor de ander; nu of later.

De gevoeligheid voor hetgeen buiten het weten ligt kun je een spirituele ontwikkeling noemen. Dat 'iets' is elders vaak vaag en ongedifineerd. Hoe weet je wat écht hoger bewustzijn is? Het voordeel van het GELOOF in een openbaringsreligie als het Christendom is dat dat 'iets' zichzelf kenbaar heeft gemaakt. Adam waar ben je?
Dat is handig, al moeten we zelf aan ons de sleutel te zoeken.
Signalen daarvan staan in de bijbel. Bovendien is de bijbel het enige openbaringsboek met een onvoltooid historisch einde (het is HISstory boek). Op de een of andere manier is het verhaal van de beginne niet af -denk aan Jezus terugkomst en openbaringen- We spelen er zelf een rol in het verhaal. We moeten op zoek naar onze eigen jota.
Gelukkig maar dat de teksten redelijk goed zijn bewaard. Maar het zijn wel drukletters. Drukletters zijn 'slechts' een weergave van wat er zich in gesproken taal op unieke momenten in de fysieke nabijheid tussen mensen (en G'd) wordt gedeeld. Het is een verslag van trillingen die mensen weer richting en energie gaven. Nu zijn wij aan de beurt....liefst nu of anders aanstaande zondagochtend!

Toch ben ik bang voor een soort self fulltilling prophesy of verstarring of verstening tot 'wat er staat staat er..".
Of erger nog een claim dat G'd zo wil wat ik vind dat jij moet doen, omdat dat de waarheid zou zijn.

We moeten die waarheidscliam het niet in het horizontale zoeken (welke uitleg 'wint'). Ontmoeting is debat, verschil van mening en vaak antwoorden zoeken voor actualiteiten waar geen pasklaar antwoord op is. Het gaat niet om onverschilligheid die we tolerantie noemen. Juist door verschil van mening en inzicht wordt je scherp en gefocust. Tenminste als we elkaar steeds helpen te refereren aan 'het hogere perspectief'. Aan dat wat ons openbaar gemaakt is.
Steeds is de vraag 'wat zou G'ds bedoeling zijn met ons hier en nu?'' We mogen we elkaar stimuleren dieper te kijken naar eigen bron die op de een of andere manier onze gezamenlijke bron is. Dat is niet hinderlijk, dat is boeiend.

Onze horizontale visies hebben dus een ijkpunt 'van boven' nodig. In openbaringsreligies zijn er van die ijkpunten. Dat behoed ons voor spirituele zelfbevrediging en houdt ons letterlijk aan de praat. Juist omdat het geen gebruiksaanwijzing is om hoe in het hier en nu te handelen. Voor de interpetatie hebben we ook ons eigen hart nodig.

Ik vind het mooi hoe men in het Jodendom de Thora als een soort eeuwig doorgaand gesprek ziet, niet als een versteende waarheid. Dat 'gesprek' mis ik helaas vaak in de kerk. Maar ik weiger de bijbel te lezen zonder de krant en internet. In de spanning tussen die verschillende informatiebronnen moeten we zelf een draad spannen op weg naar morgen... dat kun je niet alleen, daar heb je een geloofgemeenschap voor nodig. Ik ben een zoekend gelovige in die zin dat ik 'die club' van mede pelgrims brood nodig heb. Liefst feestvierend, met brood, wijn en humor.
Zoek jij dat ook?

Nou Nico. Het is een hele preek geworden. Ik ben geen dominee; ik het over Spreken in plaats van over Preken.

Eigenlijk wilde ik je gewoon even gedag zeggen en zelf een knipoog wat betreft mogelijke tips voor nieuwe opdrachten. Maar zo gaat het. Was ik het die schreef of gaan de gedachten door ons heen en vroegen die om woorden. Mag ik dat (een vonkje) Heilige Geest noemen die ons verbind?

We spreken elkaar nog wel. Ons verhaal gaat verder...

Jan

[Nico van der Perk]

Beste Jan. Mooi om je hier weer tegen te komen! Dank voor je uitvoerige ''preek''! Ik ga nu niet op alles in. Waar ik me in herken is dat de ''juiste weg'' pas achteraf geopenbaard wordt. Als je die weg begint op te gaan, ben je nog onwetend daarvan, je bent ''van de kaart'', om met Boele Ytsma te spreken. Je zit hier in een groep binnen de Zoekend Geloven Community die de naam van zijn boek draagt. Ik raad je aan om het te gaan lezen, als je dat nog niet hebt gedaan. Een mooi persoonlijk verslag van zijn uittocht uit de ''kathedraal van het zeker weten''.
Uit dat verhaal blijkt dat die ''ijkpunten van boven'', die gegeven zijn met ''openbaringsreligies'', ook aan het wankelen kunnen worden gebracht. Ze zijn nodig om ons te behoeden tegen (het doorslaan in) ''spirituele zefbevrediging'', zeg je. Toch zijn die ijkpunten niet vanzelfsprekend meer in deze tijd. We moeten ze steeds opnieuw vinden en herformuleren in het eeuwig doorgaande gesprek (mooi joods beeld over de thora!), met brood, wijn, feest en humor erbij! En met ons eigen hart, inderdaad. Pas als de ''woorden van buiten'' je van binnen raken, dan krijgen ze betekenis en gaat er iets stromen. En dat kun je niet regisseren. Dat gebeurt, zomaar soms, maar vaak ook niet...
Gedachten die vragen om woorden. Ik herken dat. Ik heb dat zelf ook dikwijls. Geest met een kleine letter die je soms (achteraf) kunt duiden als Geest met een hoofdletter. Groet, Nico